Jeśli nie Egipt, to Zagórzany. Poznaj niezwykłą piramidę i jej historię

Zagórzańska piramida jest zlokalizowana za budynkiem Nadleśnictwa Gorlice. Prowadzi do niej bardzo wygodny, wyasfaltowany zjazd z drogi nr 979 (jadąc od strony Gorlic zakręt w prawo tuż przed przystankiem). Nieopodal znajduje się wygodny parking. Kilkadziesiąt metrów od drogi głównej widzimy wystrzyżony równo trawnik, po którym wiją się wysypane kamykami alejki. Obok kilka drewnianych, prostych ławeczek, a w tle, otoczona wysokimi drzewami ONA.

Piramida w Zagórzanach – nie tylko monument, ale też grobowiec

Piramida zagórzańska ma 10 metrów długości i około 12 metrów wysokości. Jeśli chcielibyście dokładnie sprawdzić jej wymiary nie będzie to jednak możliwe, ponieważ jej część skryta jest w pobliskim wzgórzu. Piramida przykuwa uwagę, ale budzi też wiele pytań, na które nie ma dziś odpowiedzi. Już sama geneza jej powstania budzi dziś wątpliwości.

Jej projektantem miał być architekt i malarz Teodor Marian Talowski.

D. Zając w swoim opisie piramidy zastanawia się nad tym, kiedy tak naprawdę została wzniesiona: 

(...) hrabia Skrzyński musiał myśleć o tej formie rodzinnego mauzoleum dość wcześnie, wszak Talowski zmarł 21 lat wcześniej, w 1910 r. Chyba, że data jej powstania określana jako 1931 rok jest błędna, bowiem znalazłem także informację w załączniku do odznaki >>>„Szlakiem piramid w Polsce”, że piramida została wzniesiona ok. 1905 roku, a więc jeszcze za życia Talowskiego. Data 1905 rok wiązała by się także z rokiem, w którym zmarł ojciec fundatora, Adam hr Skrzyński.

W serwisie >>>National Geographic jednoznacznie wskazano, że piramida powstała w 1931 roku. Nie ma jednak informacji o źródle tego stanowiska, ale można założyć, że jeśli nawet piramida powstała właśnie na początku lat 30. XX wieku, to nie stoi to w sprzeczności z informacją, że pomysł i projekt wykonany został ponad 20 lat wcześniej i jego autorem w istocie był Talowski. Na stronie związanej z odznakami turystycznymi jako przybliżona data jej powstania rzeczywiście widnieje 1905 rok. Wydaje się możliwym, że wskazanie tej daty w przewodniku mogło być wnioskiem wyciągniętym na podstawie informacji z wiszącej tablicy nagrobnej. Wtedy, biorąc pod uwagę datę śmierci pierwszej osób pochowanych w tym miejscu, rzeczywiście moglibyśmy przypuszczać, że piramida powstała właśnie w tym okresie. 

Możliwe, że gdyby piramida powstała przed I wojną światową, nosiłaby jakieś ślady tamtych wydarzeń, bądź została uwieczniona na fotografiach i obrazach pamiątkowych z tamtego okresu. Obiektów, które utrwalono w ten sposób jest wiele, ale zagórzańska piramida nie pojawia się na żadnej znanej nam dziś kopii.

W większości źródeł znajdziemy więc rok 1931 jako datę powstania piramidy i przyjęcie tej daty wydaje się prawidłowe.
 

Krzyż: obecny od początku, czy dobudowany po wojnie?

Wzorowana jest na egipskiej piramidzie Cheopsa, chociaż istotną różnicą względem egipskiego pierwowzoru jest przede wszystkim wysoki krzyż wyrastający z bryły piramidy. Kiedy został wzniesiony? Chociaż wspomina się o tym, że jest on tworem dobudowanym po II wojnie światowej, to zgodnie z informacją zawartą w zbiorach Narodowego Archiwum Cyfrowego, krzyż był tam już w 1932 roku. Potwierdzeniem tego ma być fotografia zamieszczona w ogólnodostępnych, elektronicznych zasobach Archiwum i datowana właśnie na 1932 rok. Fotografię NAC widniejącą pod tytułem „Widok ogólny mauzoleum o kształcie piramidy, znajdującego się w parku przy pałacu. Fotografia wykonana podczas przeniesienia szczątków hr. Aleksandra Skrzyńskiego z kaplicy w Kobylance do grobowca” widzicie poniżej. 

Widzimy tam scenę przeniesienia szczątków hr. Aleksandra Skrzyńskiego z Kobylanki, krzyż był już integralną częścią grobowca. Przyjmując za datę powstania rok 1931, można założyć, że krzyż był tam od samego początku.

Każdy krok, który zbliża nas do tego obiektu powoduje, że piramida wydaje się coraz większa. W tym przypadku określenie majestatyczna pasuje doskonale. Cała przestrzeń jest zadbana, a budynek robi ogromne wrażenie. 

Tajemniczy nagrobek z podwójnym krzyżem

Tuż przy piramidzie widzimy tajemniczy nagrobek z dwoma krzyżami. Brak napisów i nieco zniszczona już zewnętrzna część nagrobka nie pozwalają nam dowiedzieć się, kto (może) jest pod nim pochowany. Zgodnie z informacją zawartą na wikipedii, mają być tu złożone szczątki zaufanych pracowników hrabiego, odpowiedzialnych za ogród położony nieopodal. Informacja ta pojawia się w wielu źródłach.

Dużo ciekawsza wydaje się informacja podana przez portal >>>National Geographic w odniesieniu do pewnej umowy, którą hrabia Aleksander Skrzyński miał zawrzeć z lokalną elektrownią. Na jej mocy wnętrze piramidy miało być oświetlane nieprzerwanie przez 100 lat. Dokumentów potwierdzających ten fakt także jednak brakuje i nie sposób dziś określić, czy rzeczywiście takie uzgodnienie miało miejsce. 

Tajemnicą nie jest to, kto pochowany został w samej piramidzie. Tablica, którą widzimy za zasłoną z metalowej bramy jest z daleka widoczny. Widzimy tam kolejne nazwiska i lata życia pochowanych osób:

• Adam hr Skrzyński (1 stycznia 1853 - 26 lipca 1905) - przedsiębiorca i potentat naftowy
• Oktawia z hr. Tarnowskich Adamowa hr. Skrzyńska (22 marca 1862 - 23 marca 1931) - żona Adama hr Skrzyńskiego
• Aleksander hr Skrzyński (19 marca 1881 - 25 września 1931) - syn Adama hr Skrzyńskiego, były Minister Spraw Zagranicznych i Premier
• Adam hr Sobański (4 listopada 1875 - 18 kwietnia 1936)
• Maria z hr. Skrzyńskich Adamowa hr. Sobańska (25 października 1887 - 25 kwietnia 1948) - żona Adama Sobańskiego i córka Adama hr Skrzyńskiego
• Aleksander Maria hr Sobański (10 grudnia 1924 - 2 kwietnia 1994) - syn Marii i Adama Sobańskich, wnuk Adama i Oktawii hr Skrzyńskich.