Czasopismo Wspólnota znów publikuje swój ranking. Jedna z gmin Gorlickiego bardzo wysoko

Patrząc globalnie na ranking, który opublikowało czasopismo Wspólnota największe miasta (na prawach powiatu) doświadczyły najpierw znaczącego spadku wydatków inwestycyjnych przed 2021 rokiem, a w ostatnich dwóch latach ich wzrost był minimalny – zaledwie 1,5% w 2023 roku. 

W przeciwieństwie do tego, gminy odnotowały znaczny wzrost inwestycji, wynoszący 28% w 2022 roku i 34% w 2023 roku. Podobne tendencje obserwowano w powiatach i województwach. W rezultacie udział dużych miast w całości inwestycji samorządowych spadł—z ponad jednej trzeciej w 2016 roku do mniej niż jednej czwartej w 2023 roku—co wskazuje, że trudności finansowe najmocniej dotknęły największe ośrodki.

Samorządy w Polsce w 2023 roku skoncentrowały inwestycje głównie na transporcie (ponad 45% wszystkich projektów) i gospodarce komunalnej (ponad 15%). Drogi pochłonęły 37% nakładów, a transport zbiorowy ponad 4%. Inwestycje w gospodarkę wodno-kanalizacyjną stanowiły 8%, a ochrona powietrza prawie 2%. Finansowanie inwestycji opierało się coraz mniej na funduszach unijnych, które w 2023 roku stanowiły tylko 13,8% (spadek z prawie 30% dekadę temu). 

Miasta wojewódzkie i na prawach powiatu korzystały z nich najwięcej (19,4% i 26,6%). Spadek wsparcia z funduszy unijnych był widoczny, szczególnie w gminach i powiatach, a kryteria polityczne miały znaczący wpływ na podział środków. Inwestycje prowadzone przez spółki komunalne, szczególnie w miastach wojewódzkich, wzrosły o ponad 30% w porównaniu z rokiem 2022. Ranking samorządów uwzględniał wydatki majątkowe z lat 2021-2023, co pozwala uniknąć cyklicznych wahań w wynikach. Wśród liderów inwestycji od lat utrzymują się Opole, Świnoujście i Kleszczów.

Metodologia rankingu samorządów opiera się na analizie całości wydatków majątkowych poniesionych przez nie w ciągu ostatnich trzech lat, w tym przypadku 2021–2023. Takie podejście ma na celu eliminację dużych, chwilowych wahań wskaźników, które mogłyby zniekształcić wyniki, szczególnie w przypadku mniejszych jednostek, gdzie inwestycje często charakteryzują się cyklicznością. W danym roku mogą być bardzo wysokie z powodu realizacji dużych projektów, by w kolejnym okresowo spadać.

Ranking uwzględnia wydatki majątkowe, a nie tylko inwestycyjne, ponieważ środki przeznaczone na dokapitalizowanie spółek samorządowych są często wykorzystywane na projekty inwestycyjne. Wydatki majątkowe, które nie są jednocześnie inwestycyjnymi, stanowią jedynie niewielki procent (2–3%) całości uwzględnionych wydatków.

W przypadku miast wojewódzkich i innych miast na prawach powiatu, ranking uwzględnia również inwestycje finansowane samodzielnie przez spółki komunalne, co może znacząco wpływać na pozycję w rankingu. Dane te opierają się na informacjach z ankiet, których wiarygodność i dokładność są kluczowe. W 2023 roku odpowiedzi udzieliły 59 miasta na prawach powiatu, podczas gdy z 7 miast, w tym jednego wojewódzkiego, zabrakło danych. W poprzednim roku zebrano informacje ze wszystkich 66 miast.

Jak wypadły gminy powiatu gorlickiego?

Pierwsza wśród gmin powiatu gorlickiego w rankingu jest Gmina Bobowa, która już od kilku lat konsekwentnie utrzymywała się na wysokich miejscach, osiągając 9. miejsce w latach 2021-2023 z wydatkami per capita: 4 223,90 zł.

Druga jest Gmina Moszczenica, która początkowo zajmowała wysokie miejsce (365), ale osiągnęła szczyt (8. miejsce) w latach 2020-2022, a następnie spadła na 30. miejsce w latach 2021-2023. Jej wydatki per capita to 3 894,14 zł.

Na podium powiatu gorlickiego znalazła się trzecia Gmina Sękowa, która osiągnęła bardzo wysoką pozycję, plasując się na 7. miejscu w latach 2019-2022, jednak w ostatnich latach spadła do 55. miejsca. Wydatki per capita w gminie to 3 380,67 zł.

Czwarta lokata należy do Gminy Lipinki, która odnotowała znaczny wzrost pozycji w rankingu, z 1 334. miejsca (2017-2020) do 273. miejsca (2021-2023). Wydatki per capita tej gminy to 2 296,52 zł.

Piąta w zestawieniu jest Gmina Łużna, która wykazała wzrost pozycji z 954. miejsca do 669. miejsca w latach 2021-2023. Wydatki per capita dla tego samorządu to 1 656,34 zł.

Szósta gmina Gorlickiego to Gmina Uście Gorlickie, która poprawiła swoją pozycję z 1 308. na 822. miejsce w latach 2021-2023. Za ostatnie 3 lata średnie wydatki per capita wyniosły 1 501,42 zł.

Jako siódma w rankingu pojawiła się Gmina Ropa, odnotowując poprawę pozycji w latach 2019-2021, osiągając 334. miejsce, ale w latach 2021-2023 spadek na 1233. miejsce. Jej średnie wydatki to 1 050,24 zł.

Przedostatnią pozycję piastuje Gmina Biecz, która zajmowała stosunkowo stabilną pozycję, oscylując między 313. a 474. miejscem w latach 2017-2023. Wydatki per capita Gminy Biecz to 1 015,53 zł.

Stawkę zamyka Gmina Gorlice, systematycznie spadająca w rankingu od 935. miejsca w latach 2017-2020 do 1 343. w latach 2021-2023. Jej wydatki per capita osiągają kwotę 899,55 zł.

Ranking powiatów

W rankingu powiatów Powiat Gorlicki jest na 244 miejscu, w stosunku do lat 2020-2022 pozycja powiatu pod względem średnich dochodów per capita zmieniła się o 62 miejsca w dół. Wydatki powiatu to 223,31 zł.

Ranking miast powiatowych

Wśród miast powiatowych Gorlice w ostatnim rankingu Wspólnoty zajmują 37 miejsce z awansem o 2 miejsca wyżej w porównaniu z ubiegłym okresem badania. Średnie wydatki per capita wynoszą 1 502,36 zł.

Podsumowanie rankingu samorządów opublikowanego przez czasopismo Wspólnota pokazuje zróżnicowaną dynamikę inwestycji w Polsce, szczególnie pomiędzy największymi miastami a gminami i powiatami. Największe miasta zmagały się z trudnościami finansowymi, co przełożyło się na minimalny wzrost wydatków inwestycyjnych, podczas gdy gminy i powiaty odnotowały znaczące wzrosty, co miało bezpośredni wpływ na ich wyższe pozycje w rankingu.

Analiza gmin powiatu gorlickiego ujawnia, że największe wydatki inwestycyjne per capita odnotowała Gmina Bobowa, utrzymując się na czołowych pozycjach dzięki intensywnemu rozwojowi infrastrukturalnemu. Podobnie, Gmina Moszczenica i Gmina Sękowa zajęły wysokie miejsca, jednak z tendencją do lekkiego spadku w ostatnich latach.