Od internatu do centrum kultury. Ruska Bursa odzyskuje dawny blask

Ruska Bursa to najstarszy internat w mieście, miejsce dobrze znane kolejnym pokoleniom gorliczan, choć nie zawsze kojarzone z pierwotną funkcją. Zakończona niedawno termomodernizacja sprawiła, że obiekt odzyskał dawny blask i znów przyciąga uwagę nie tylko swoją historią, ale i architekturą.

Historia Ruskej Bursy zaczyna się na początku XX wieku, gdy Gorlice dynamicznie się rozwijały. Otwarcie gimnazjum w 1906 roku przyciągnęło do miasta młodzież z całego regionu. Nauka była szansą, ale problemem pozostawało zakwaterowanie. Rok później uruchomiono bursę przeznaczoną dla młodzieży ruskiej, dziś określanej jako łemkowskiej, która wówczas licznie zamieszkiwała tereny na południe od Gorlic. Była to pierwsza taka placówka w mieście i ważny punkt na edukacyjnej mapie regionu.

Na potrzeby bursy zakupiono willę z dużym ogrodem przy ówczesnej ul. Żmigrodzkiej. Rosnąca liczba wychowanków sprawiła, że już po kilku latach planowano znaczną rozbudowę obiektu. Projekt przygotował miejski architekt Jan Wilczyński, przewidując bogatszą bryłę i dekoracyjną elewację. Ambitnych planów nie udało się w pełni zrealizować, a dalszy rozwój przerwała I wojna światowa. W czasie bitwy gorlickiej budynek został uszkodzony, ale szybko stał się schronieniem dla cywilów, którzy stracili swoje domy.

Po II wojnie światowej i wysiedleniach Łemków obiekt odebrano właścicielom w ramach nacjonalizacji. Przez kolejne dekady funkcjonował jako oddział zakaźny Szpitala Powszechnego w Gorlicach. Szpitalna adaptacja znacząco zmieniła wnętrza i częściowo zatarła pierwotny charakter miejsca, choć sam budynek wciąż pozostawał ważnym punktem w przestrzeni miasta.

Po 1989 roku społeczność łemkowska rozpoczęła starania o odzyskanie Ruskej Bursy. Proces był długi i skomplikowany, zakończył się dopiero w 2009 roku. W tym czasie przeprowadzono pierwsze poważniejsze remonty, w tym wymianę dachu, stolarki i instalacji oraz osuszenie fundamentów. Wcześniej stowarzyszenie dzierżawiło obiekt, stopniowo przywracając mu funkcje kulturalne i społeczne.

Dziś Ruska Bursa jest jednym z kluczowych miejsc dla kultury łemkowskiej w regionie. Odbywają się tu spotkania, koncerty, wykłady i warsztaty, działa biblioteka, archiwum oraz pracownia cyfrowa. To również siedziba radia LEM.fm, które nadaje lokalnie na częstotliwości 106,6 MHz, łącząc muzykę etniczną z informacjami z regionu. Obiekt pełni także funkcję ośrodka naukowo-badawczego i wydawniczego, współpracując z instytucjami kultury, szkołami i samorządami.

Zeszłoroczna termomodernizacja była kolejnym ważnym rozdziałem w historii obiektu. Prace poprawiły parametry techniczne budynku, ale równie istotne było przywrócenie czytelności architektonicznej. Podkreślono historyczny układ elewacji, wyeksponowano gzymsy i detale, uporządkowano strefę wejściową oraz wprowadzono elementy małej architektury nawiązujące do galicyjskiego charakteru. Całość zrealizowano przy wsparciu finansowania zewnętrznego oraz przy merytorycznym udziale miasta Gorlice.

Choć Ruska Bursa powstała jako internat dla młodzieży, nigdy nie była instytucją zamkniętą ani funkcjonującą obok miasta. Przez ponad wiek pozostawała częścią gorlickiej codzienności, zmieniając role, ale zachowując tożsamość. Dzisiejszy wygląd budynku przypomina, że historia i nowoczesność mogą iść w parze, a dobrze wykorzystane finansowanie zewnętrzne potrafi przywrócić dawny blask miejscom ważnym dla lokalnej wspólnoty.