Mój przyjaciel Masaj w Gorlicach. Elżbieta Wiejaczka o życiu w tanzańskiej wiosce [FOTO]

Autorka opowiadała o Masajach z perspektywy osoby, która zna ich od lat, wracała do wioski wielokrotnie i była tam nie tylko gościem, ale także badaczką zbierającą materiał do pracy doktorskiej.

Spotkanie poprowadziła dyrektorka Miejskiej Biblioteki Publicznej w Gorlicach Joanna Kalisz-Dziki. W tle przez cały czas przewijała się prezentacja multimedialna z fotografiami z wypraw, co dodawało opowieściom autentyczności i pozwalało publiczności lepiej zrozumieć opisywane realia.

Najważniejszym punktem wieczoru była oczywiście książka pt. „Mój przyjaciel Masaj”, której tytułowy bohater, Isaya, stał się dla autorki przewodnikiem po masajskim świecie. Elżbieta Wiejaczka opowiadała, że przyjaźń zaczęła się od spotkania podczas wyjazdu, gdy pracowała jako pilotka wycieczek. Z czasem relacja przerodziła się w coś znacznie głębszego – pozwoliła jej zobaczyć życie społeczności od środka, a także wejść w wątki, które rzadko przebijają się do turystycznych opowieści.

Autorka podkreślała, że początkowo jej fascynacja miała w sobie dużo zachwytu i „różowych okularów”, jednak z biegiem lat docierała też do trudniejszych tematów. Zwracała uwagę, że nawet przy dużym zaufaniu nie wszystko da się usłyszeć od razu – niektóre historie wypływają dopiero po latach, gdy relacja dojrzeje.

W trakcie spotkania wyraźnie wybrzmiała ścieżka, która doprowadziła autorkę do napisania książki. Elżbieta Wiejaczka mówiła, że długo szukała swojej drogi, zaczynała studia od filozofii, a dopiero później – już po pierwszych pobytach w masajskiej wiosce – zdecydowała się na antropologię kulturową. Jak relacjonowała, pisanie książki uświadomiło jej, że zna za mało szerszego kontekstu, historii Masajów, zmian zachodzących w społeczności i mechanizmów rządzących ich światem. To był moment zwrotny – zamiast jedynie opisać własne doświadczenie, postanowiła je pogłębić naukowo.

Na spotkaniu padły też szczegóły dotyczące pracy terenowej. Autorka opowiadała o wielomiesięcznych pobytach w Tanzanii, o zbieraniu źródeł, rozmowach i obserwacjach, które później stały się fundamentem doktoratu. Jednym z wątków, które rozwija w pracy badawczej, są długotrwałe relacje masajskich mężczyzn z białymi kobietami – temat obecny także w książce, pokazany w kontekście różnic kulturowych, patriarchatu i realnych wyzwań życia codziennego.

Czytelnicy usłyszeli sporo o zwykłym, fizycznie wymagającym życiu w masajskiej wiosce. Elżbieta Wiejaczka przywoływała obraz codziennych wypraw po wodę, które potrafią trwać kilka godzin, w sytuacji gdy woda przesącza się powoli w wyschniętym korycie rzeki. Pokazywała też, jak inaczej wygląda tam gotowanie, pranie czy podstawowe czynności, które w Polsce zajmują kilka minut.

Ważnym elementem opowieści były również role społeczne i podział obowiązków. Autorka nie uciekała od tematów trudnych, mówiąc o świecie silnie patriarchalnym, w którym życie kobiet i mężczyzn jest wyraźnie rozdzielone. W tym kontekście padały przykłady sytuacji, które dla europejskiego odbiorcy bywają zaskakujące – od sposobu jedzenia po zachowania uznawane za normę w rodzinie.

Jednym z celów książki, a także samego spotkania, było rozprawienie się ze stereotypami. Autorka mówiła m.in. o micie, według którego Masaj musi zabić lwa, by zostać mężczyzną. Jak podkreślała, w dzisiejszych realiach nie jest to wymóg, a polowania na lwy – jeśli się zdarzają – mają związek raczej z ochroną zwierząt gospodarskich.

W rozmowie pojawił się też wątek rytuałów i tradycji, które wciąż trwają, ale jednocześnie podlegają zmianom. Wiejaczka opowiadała o tym, jak na przestrzeni lat obserwowała ewolucję stylu życia – od nowych elementów ubioru, przez zmieniające się podejście do edukacji, po coraz większą obecność współczesności w miejscach, które wielu wyobraża sobie jako „zamrożone w czasie”.

Wśród najmocniejszych fragmentów spotkania znalazły się opowieści o kobietach w masajskiej społeczności. Autorka mówiła o rytuale przejścia dziewcząt w dorosłość i o tym, jak wygląda życie kobiet w systemie, w którym podział ról jest bardzo sztywny. Duże wrażenie na publiczności zrobił też opis porodu, w którym Wiejaczka uczestniczyła jako obserwatorka zaproszona przez masajskie kobiety. Podkreślała, że była to scena pełna wsparcia i wspólnoty, a jednocześnie doświadczenie, które zmieniło jej myślenie o porodach „w warunkach domowych” w społecznościach tradycyjnych.

Jednocześnie autorka zaznaczała, że bezpieczeństwo w takich sytuacjach wciąż zależy od wielu czynników i że poród bez dostępu do opieki medycznej staje się dramatycznie ryzykowny, gdy pojawiają się komplikacje. W trakcie rozmowy pojawił się też wątek praktyk związanych z dietą kobiet w ciąży, które mają ograniczać ryzyko trudnego porodu – temat znany z publikacji naukowych, ale rzadko omawiany publicznie.

W drugiej części spotkania nie zabrakło pytań od publiczności. Jedno z nich dotyczyło sensu budowania studni w Afryce jako formy wsparcia. Elżbieta Wiejaczka odpowiadała, że pomaganie wymaga wyczucia i wiedzy o lokalnych zależnościach. Zwracała uwagę, że z pozoru proste rozwiązania mogą wywoływać konflikty w społecznościach, a utrzymanie infrastruktury bywa wyzwaniem. Padły też konkretne liczby związane z kosztami studni głębinowych oraz refleksja o tym, jak duże znaczenie mają w życiu Masajów krowy – jako symbol statusu, „waluta” i fundament codzienności.

Nie zabrakło również próśb o krótką prezentację brzmienia języka suahili oraz pytań o fotografie pokazywane na slajdach. Autorka opowiadała o osobach ze zdjęć, o wątkach rodzinnych i o detalach, które łatwo przegapić, patrząc na obraz bez kontekstu.

Na zakończenie padło pytanie o dalsze plany. Elżbieta Wiejaczka zapowiedziała powrót do intensywniejszej pracy w terenie i pilotowania wypraw po latach poświęconych doktoratowi oraz pracy nad książką. Wspomniała także o zamiarze wydania pracy doktorskiej w formie bardziej przystępnej dla czytelników, „odnaukowionej”, aby mogła trafić do szerszej publiczności.

Wieczór z Elżbietą Wiejaczką był spotkaniem, które zostawia po sobie niedosyt w najlepszym sensie – bo Mój przyjaciel Masaj otwiera drzwi do świata, o którym łatwo mówić schematami, a trudniej zrozumieć go w detalach. I właśnie te detale, opowiedziane z doświadczeniem i szacunkiem do rozmówców, były najmocniejszym punktem tego wyjątkowego wydarzenia.