Psotna Noc przed nami. Co jest tradycją a co zwykłym chuligaństwem?

Choć w Polsce tradycja ta objawia się głównie w formie „szalonych nocy” przed Bożym Ciałem lub Wielkanocą, na świecie ma ona status niemal kultowy i fascynującą, choć momentami mroczną historię.

Wszystko zaczęło się w XVIII-wiecznej Anglii, gdzie pierwsze wzmianki o zorganizowanych psotach pojawiły się w 1790 roku. Początkowo był to niewinny sposób na świętowanie zakończenia roku szkolnego, jednak z czasem zwyczaj ten przeniósł się na ulice i zyskał stałą datę – zazwyczaj wigilię Nocy Guy’a Fawkesa lub wieczór poprzedzający Halloween. W dawnej Polsce psoty miały silny charakter wiejski i obrzędowy. Były to momenty zawieszenia norm społecznych, w których młodzi ludzie mogli bezkarnie zatykać kominy sąsiadom, by dym cofał się do izb, czy malować okna wapnem. Takie działania postrzegano jako element budowania wspólnoty i swoisty test cierpliwości dla gospodarzy.

Zależnie od tego, gdzie na mapie świata się znajdziemy, Psotna Noc przybiera inne oblicza i nazwy. W niektórych stanach USA, jak Vermont czy New Jersey, mówi się o „Nocy Kapusty”, co nawiązuje do dawnego zwyczaju rzucania zgniłymi liśćmi warzyw w drzwi nielubianych sąsiadów. Z kolei w Detroit historia przybrała znacznie poważniejszy obrót pod nazwą „Nocy Diabła”, która w latach 80. stała się synonimem groźnych podpaleń. Zmusiło to mieszkańców do stworzenia kontr-ruchu zwanego „Nocą Aniołów”, podczas którego tysiące wolontariuszy patrolowało ulice, by przywrócić bezpieczeństwo i pierwotny, zabawowy charakter tego czasu.

Psychologia stojąca za tym zjawiskiem jest niezwykle ciekawa, ponieważ Psotna Noc działa jak wentyl bezpieczeństwa. Pozwala na kontrolowane rozładowanie napięć i daje poczucie chwilowego triumfu nad autorytetami. Współcześnie jednak coraz częściej zadajemy sobie pytanie, gdzie przebiega granica między niewinnym żartem a zwykłym wandalizmem. Niepisana zasada mówi, że psota jest udana tylko wtedy, gdy można ją usunąć w kilka minut za pomocą wody i mydła. Jeśli działanie wymaga interwencji ekipy remontowej, przestaje być tradycją, a staje się wykroczeniem.

Dla wielu Psotna Noc pozostaje barwnym elementem folkloru, który uczy dystansu do dóbr materialnych i przypomina, że w każdym z nas drzemie odrobina przekornego ducha. Choć dla właścicieli domów bywa ona uciążliwa, stanowi fascynujący dowód na to, jak bardzo ludzkość potrzebuje momentów, w których świat na chwilę staje na głowie, a codzienna powaga ustępuje miejsca psikusom.