TETRA trafi do wszystkich 10 gmin. Powiat szykuje łączność na czas kryzysu

W ostatnich miesiącach podobnych inwestycji w regionie przybywa. Czy oznacza to przygotowania do kryzysu? Znaczenie nowych zakupów jest znacznie szersze – chodzi również o blackout, powódź, awarię telefonii czy inne zdarzenia, podczas których zwykły telefon może przestać wystarczać.

Po co nam TETRA?

18 sierpnia Powiat Gorlicki poinformował o podpisaniu kolejnych umów w ramach Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025–2026. Jedna z najważniejszych dotyczy zakupu systemu łączności dla gmin. Wartość dotacji wynosi 265 tys. zł, bez konieczności wniesienia wkładu własnego przez powiat. Umowę podpisano 17 sierpnia, a zestawy TETRA mają trafić do wszystkich 10 gmin powiatu gorlickiego.

TETRA, czyli Terrestrial Trunked Radio, jest cyfrowym standardem radiokomunikacji przeznaczonym przede wszystkim dla służb bezpieczeństwa, ratownictwa i struktur odpowiedzialnych za zarządzanie kryzysowe. Pozwala między innymi prowadzić rozmowy grupowe, przekazywać wiadomości i dane oraz tworzyć grupy użytkowników związane z konkretną akcją. Jedną z najważniejszych cech jest możliwość działania niezależnie od komercyjnych sieci telefonii komórkowej.

W praktyce różnica jest zasadnicza. Telefon komórkowy korzysta z infrastruktury operatora. Podczas dużej awarii zasilania, uszkodzenia stacji bazowych albo gwałtownego przeciążenia sieci połączenie może stać się niemożliwe. TETRA jest projektowana jako łączność krytyczna. W odpowiednio skonfigurowanym systemie użytkownicy mogą komunikować się w grupach, a standard przewiduje również bezpośrednią komunikację między radiotelefonami.

Nie oznacza to jednak, że samo kupienie radiotelefonów automatycznie zagwarantuje łączność podczas każdego blackoutu. Potrzebne są jeszcze odpowiednia infrastruktura, zasięg, zasilanie awaryjne, konfiguracja urządzeń i procedury współdziałania. Z punktu widzenia mieszkańców ważne jest natomiast stworzenie alternatywnego kanału komunikacji pomiędzy samorządami i służbami na wypadek awarii zwykłych środków łączności.

Temat ma również bezpośredni lokalny kontekst. Komenda Powiatowa PSP w Gorlicach zwraca uwagę, że podczas działań ratowniczych sprawna komunikacja jest podstawą dowodzenia i dysponowania kolejnych sił, a w warunkach, w których inne środki zawodzą, radiotelefon może pozostać podstawowym narzędziem wymiany informacji. Gorliccy strażacy są jednocześnie w procesie przechodzenia na cyfrową łączność DMR.

Co w przypadku sytuacji kryzysowych?

Najprostszy przykład to rozległy blackout. Brak energii może stopniowo powodować problemy ze stacjami telefonii komórkowej, internetem, urządzeniami sieciowymi oraz zwykłymi telefonami. Tymczasem właśnie wtedy starostwo, gminy i służby muszą przekazywać informacje o miejscach pomocy, przejezdności dróg, pracy wodociągów, ewakuacji czy dostępności agregatów.

Podobna sytuacja może wystąpić podczas powodzi. Jeżeli w kilku miejscach jednocześnie konieczne byłoby zamykanie dróg, ewakuowanie mieszkańców i kierowanie jednostek straży, wymiana informacji pomiędzy poszczególnymi gminami oraz centrum zarządzania kryzysowego nabiera kluczowego znaczenia. TETRA ma docelowo ułatwiać tworzenie wspólnego systemu cyfrowej łączności struktur zarządzania kryzysowego i służb ratowniczych. Najwyższa Izba Kontroli wskazywała, że właśnie brak jednolitego systemu był przez lata jednym z problemów polskich służb.

Czy rozwijanie takich systemów oznacza, że władze spodziewają się wojny? Nie ma podstaw, by wyciągać taki wniosek z samych inwestycji prowadzonych w powiecie gorlickim. Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej obejmuje zarówno zagrożenia naturalne, jak i wywołane działalnością człowieka, w tym zagrożenia militarne. System ma funkcjonować zarówno w czasie pokoju, jak i w warunkach wojennych.

Dlatego wojna jest jednym z uwzględnianych scenariuszy, ale nie jedynym powodem zakupów. Program obejmuje także przygotowanie na katastrofy naturalne, awarie infrastruktury krytycznej, problemy z dostawami energii, konieczność zapewnienia paliwa, transportu, ostrzegania mieszkańców oraz działania ratownicze. Rządowy program przewiduje wprost rozwój bezpiecznej łączności, systemów alarmowania, magazynów, miejsc schronienia i zapasów.

Warto też pamiętać, że modernizacja łączności służb nie rozpoczęła się w powiecie gorlickim w sierpniu 2026 roku. Jest elementem szerszego procesu budowy Systemu Bezpiecznej Łączności Państwowej. NIK wskazuje, że TETRA ma stać się częścią jednolitej cyfrowej łączności dla struktur odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i zarządzanie kryzysowe.

Jak powiat gorlicki przygotowuje się do sytuacji zagrożenia?

Łączność jest jednym z kilku elementów prowadzonych inwestycji. Powiat podpisał 13 sierpnia umowę dotyczącą tworzenia i utrzymywania zasobów ochrony ludności. Dotacja wynosi 220 750 zł, wkład własny 76 tys. zł, a całkowita wartość zadania to 296 750 zł.

Za te pieniądze planowany jest zakup specjalnej przyczepy ratownictwa ekologiczno-przeciwpowodziowego z dozowarką materiałów sypkich i granulowanych, zbiornika na paliwo wraz z dystrybutorem i zapasem paliwa potrzebnego do utrzymania pracy agregatów, zestawu TETRA dla powiatu oraz odbiornika KF, czyli urządzenia umożliwiającego odbiór łączności krótkofalowej. Powiat zapowiada również kolejną umowę związaną z drugą turą naboru wniosków.

To tworzy system, w którym podczas poważnego zdarzenia potrzebne są jednocześnie łączność, energia, paliwo i sprzęt. Sam agregat niewiele pomoże, jeżeli zabraknie paliwa. Sprzęt ratowniczy będzie znacznie mniej skuteczny, jeśli nie będzie można sprawnie przekazać informacji, dokąd powinien zostać skierowany.

Przygotowania widoczne są również w poszczególnych samorządach. W Bobowej działa już miejsce doraźnego schronienia utworzone w przyziemiu Miejskiego Centrum Kultury. Obiekt ma 368 m kw. powierzchni całkowitej i 312 m kw. użytkowej. Gmina kupiła ponadto między innymi cysternę do przewozu wody pitnej, agregaty prądotwórcze, maszty oświetleniowe i pompy.

Równolegle w gminie Bobowa przygotowywane jest zaplecze magazynowe Obrony Cywilnej. W Siedliskach ma powstać nowy magazyn o wartości ponad 2,7 mln zł, natomiast w Brzanie przewidziano adaptację budynku przy szkole na potrzeby magazynu Obrony Cywilnej. Są to inwestycje realizowane, a nie obiekty, które zostały już oddane do użytkowania.

Duża inwestycja planowana jest także w Gorlicach. 17 sierpnia miasto podpisało umowę na 8,37 mln zł dofinansowania pierwszego etapu budowy miejsca ukrycia na osiedlu Korczak. Budowla ochronna kategorii U1 ma powstać pod boiskiem przy Miejskim Zespole Szkół nr 6. Według obecnych założeń ma zapewnić możliwość schronienia około tysiąca osób, a w okresie normalnego funkcjonowania obiekt będzie mógł służyć jako garaż wielostanowiskowy.

Do tego dochodzą działania samego powiatu. Wcześniej otrzymał on między innymi środki na przygotowanie dokumentacji dla ukrycia w pomieszczeniach piwnicznych Powiatowego Zespołu Placówek Oświatowych w Bieczu oraz zakup zapór przeciwpowodziowych, nagrzewnic i masek z filtropochłaniaczami.

Powstaje więc coraz bardziej rozbudowane zaplecze ochrony ludności: miejsca schronienia, magazyny, sprzęt przeciwpowodziowy, agregaty, zapasy paliwa oraz systemy łączności. Nie jest to dowód na istnienie informacji o bezpośrednim zagrożeniu wojennym dla powiatu gorlickiego. Jest to realizacja ogólnopolskiego systemu ochrony ludności, który zgodnie z ustawą ma przygotować administrację i służby zarówno na codzienne sytuacje kryzysowe, katastrofy i awarie, jak również na najpoważniejsze zagrożenia militarne.