Gorlice w zapaści? Zakopane ma gorzej?

Publikacja PAN wzbudziła ogromne emocje.

Informacja o tym, że niemal połowie z 255 miast średniej wielkości w Polsce zagrażają procesy marginalizacji i różne zjawiska kryzysowe związane z ruchami społecznymi obiegła szybko sieć.

Oczywiście na liście znalazły się także Gorlice. Pełna treść listy dostępna TUTAJ. Czy to jednak oznacza, że niebawem odpadną ostatnie tynki z budynków, a bramy miasta zostaną zamknięte, by pozwolić nam spokojnie dokończyć tu naszego żywota?

Jeśli tak, dużo wcześniej bramy miast zamkną m.in Zakopane, Krosno, Tarnów, Malbork, Nowy Targ czy Jasło (to ostatnie miasto zajmuje pozycję nr 9 na liście 122 miast). Wszystkie wymienione miasta na liście znajdują się wyżej niż Gorlice, a sytuacja w nich opisywana jest jako dużo bardziej niekorzystna.

My doskonale znamy bolączki Gorlic i naszych okolic: problem wykluczenia komunikacyjnego, problemy z zatrudnieniem i starzenie się ludności, w kontekście innych regionów, nasza sytuacja wydaje się nie być taka zła.

Skąd więc tak negatywna ocena PAN?

W analizie podjęto próbę oceny średnich miast w Polsce. Pod uwagę brane były miasta nie będące stolicami województw, mające co najmniej 20 tys. mieszkańców i miasta powiatowe o co najmniej 15 tys. mieszkańców.

Jako badane problemy rozwojowe pod uwagę brano przede wszystkim:
- spadek liczby ludności, szczególnie emigracje osób młodych i lepiej wykształconych
- rozpad więzi społecznych;
- istnienie patologii społecznych;
- brak równowagi na rynku pracy;
- utrudnienia komunikacyjne (związane z długimi dojazdami do pracy, jak i ogólnie wykluczenie komunikacyjne regionów).

W związku z istotnymi różnicami, pracownicy Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, starali się wykorzystywać różne warianty badania. Pozwoliło to utwierdzić ich w przekonaniu, że miasta będące w najgorszej sytuacji, będą nimi niezależnie od zastosowanej metody.

Co jest głównym problemem miast średniej wielkości?

Naukowcy wskazują, że kluczowe znaczenie ma upadek dużych zakładów przemysłowych, przeobrażenia gospodarcze, które wymusiły przekwalifikowanie się wielu osób, które nie zawsze potrafiły się na nowo zaadaptować do wolnego rynku pracy.

Drugi problem to tendencja do osiedlania się osób młodych i lepiej wykształconych w większych ośrodkach miejskich, gdzie ich szanse na awans i lepsze zarobki są naturalnie wyższe.
Brak dojazdu do dróg ekspresowych i autostrad staje się zaś jednym z głównych problemów decydujących o marginalizacji miast takich jak Gorlice.

Gorlice są jednak przykładem, który może się jednak oprzeć pewnej części krytyki. Chociaż doskonale wiemy, jak ogromne znaczenie miałoby dla nas lepsze połączenie z autostradą, do tego jeszcze daleka droga. Nie wiadomo, czy nie graniczy to z niemożliwością. Wielu z nas jednak decyduje się świadomie mieszkać w mieście, a do pracy dojeżdżać do jednego z pobliskich, większych centrów miejskich. Wielu wyjeżdża za granicę, co jest tendencją znaną w całym kraju. Tak jak wszędzie, niektórzy jednak wracają i tu zapuszczją korzenie. Z wieloma problemami nauczyliśmy się żyć, nad rozwiązaniem innych ciężko pracujemy.

Znamy swoje słabości, więc nie dość dobra pozycja w analizie PAN nie dziwi nas.

Co mają powiedzieć mieszkańcy Zakopanego czy Tarnowa, których sytuacja wydaje się nam nieporównywalnie lepsza od sytuacji mieszkańców Gorlic? Czy możliwe jest, by takie ośrodki były bardziej zagrożone marginalizacją od nas, jak wskazuje analiza PAN?

A może wysoka pozycja na liście będzie niektórym na rękę, na zasadzie "im gorzej – tym lepiej"?

Nie wolno nam jednak zapominać o jeszcze jednym problemie związanym z tym badaniem. Analiza Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN została stworzona na potrzeby rządowej Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju.
Jest to projekt, zgodnie z którym wyniki badania i największe słabości regionów, mają być niwelowane poprzez pakiet działań dedykowanych miastom takim jak Gorlice. Celem ma być odwrócenie niekorzystnych tendencji. Ministerstwo Rozwoju planuje przeznaczyć na wsparcie średnich miast w najbliższych latach ponad 2,5 mld zł, skupiając się szczególnie na 122 ośrodkach zidentyfikowanych przez PAN.
Czy więc wysokie miejsce na liście będzie premiowane lepszym dostępem do tych środków finansowych?

Jeśli tak, prawdopodobnie dobrowolnie zgodzilibyśmy się na ustawienie Gorlic w czołówce. Tymczasem zajmujemy tylko i aż miejsce w połowie stawki.
Już teraz wiadomo, że ministerstwo będzie prawdopodobnie kierowało się listą w czasie dokonywania pewnych preferencyjnych wyborów w czasie rozdzielania funduszy.
Szczególne miejsce ma też zajmować pomoc w pozyskiwaniu przez miasta średniej wielkości kapitału na wkład własny do projektów finansowanych ze środków unijnych. Tu jak wiemy, trzeba będzie się bardzo spieszyć, ponieważ nie wiadomo, w jaki sposób będzie wyglądał przyszły budżet UE i jakie środki będziemy mogli pozyskać. Nadal szczególnie pożądani będą jednak inwestorzy prywatni, których ministerstwo będzie chciało zachęcić do inwestowania w miastach z listy na preferencyjnych warunkach.

Może więc lista wcale nie jest listą hańby, ale listą nowych szans?

źródło: Serwis Samorządowy PAP

foto: pixabay