Krótka historia papieru

  • 02.07.2019, 15:36
  • Tomasz Stasiowski
Podziel się:
Krótka historia papieru
Jak wiele przedmiotów, którymi posługujemy się na co dzień i które wszyscy znamy, papier ma długą i fascynującą historię. Chyba wszyscy wiemy, że wynaleźli go Chińczycy. Jak jednak trafił do Europy, jak zmieniał się przez wieki, dlaczego wyparł inne materiały?

Chińskie początki papieru

Tradycja chińska podaje, że wynalazcą papieru był uczony i wysoki dostojnik państwowy Cai Lun (I wiek n.e.). Dziś wiemy jednak, że papier produkowano w Chinach już co najmniej 200 lat wcześniej. Pierwotnie papier produkowano wyłącznie z włókien roślinnych. Świadczą o tym znaleziska archeologiczne z początku panowania dynastii Han (II wiek p.n.e.). Papier, materiał pozornie tak nietrwały, przez ponad 1200 lat zachował się w chińskich grobowcach.

Wynalezienie papieru właśnie w Chinach wiąże się prawdopodobnie z produkcją jedwabiu w tym kraju. Stosowane procesy technologiczne mają wiele podobieństw. Pierwotnie papier produkowano zresztą z białkowych włókien jedwabnych, dopiero później zaczęto stosować także włókna celulozowe. Wysokiej jakości papier produkowano ze szmat lnianych i włókien morwowych, dopiero później odkryto niższej jakości papier drzewny. Pierwotny papier to luksusowy, drogi w produkcji papier czerpany.

Znane od tysięcy lat technologie produkcji papieru nie zmieniły się do dziś. Nadal produkuje się cenny papier czerpany, większe znaczenie ma dziś jednak piękny i kosztowny papier japoński, niż papier chiński. W papiery artystyczne i luksusowe papiery czerpane typu japońskiego zaopatrzony jest każdy specjalistyczny sklep papierniczy: papier, w tym stosowany w origami (japońska sztuka składania papieru) jest jednym z symboli minimalistycznej estetyki tradycyjnej kultury japońskiej. Najdelikatniejszy papier japoński produkuje się z krzewów gampi i kory rośliny zwanej mitsumata.

Droga do Europy

Papier dostał się do Europy przez Azję Środkową. Przez Jedwabny Szlak Arabowie sprowadzili papier do Samarkandy, a następnie na cały Bliski Wschód. Arabowie, twórcy podstaw nowożytnej chemii, zmienili znacznie proces produkcji papieru.

W Europie papier produkować zaczęto w XIII wieku w Hiszpanii. Po zdobyciu muzułmańskiej dotąd Andaluzji przez Chrześcijan nie zaprzestano produkcji papieru. Wielką sławą cieszyły się także papiernie średniowiecznej Sycylii. Stopniowo rozpowszechnił się on w całej Europie, wypierając dotąd produkowany z żołądków cielęcych pergamin.

Pergamin był materiałem pięknym i trwałym, ale bardzo kosztownym. Rozpowszechnienie papieru ułatwiło więc wynalezienie druku - inkunabuły (pierwsze książki drukowane) sporządzone są niemal wyłącznie z papieru. Wprowadzenie papieru w Europie opóźniało się jednak, głównie ze względu na przyzwyczajenia i gusty (pergamin ceniono wyżej) oraz ze względu na niechęć do muzułmańskiego pochodzenia papieru.

Produkcja papieru nie zmieniała się znacznie przez wieki. Duże udoskonalenia wprowadzono w XVII-wiecznej Holandii.

Rewolucja przemysłowa

Ręczny wyrób papieru na szerszą skalę zakończył się w XIX wieku, wraz z rewolucją przemysłową i wprowadzeniem młynów parowych. Papier stał się odtąd tani. Umożliwiło to szybki rozwój prasy i innych form komunikacji masowej oraz rozpowszechnienie edukacji, także wśród kobiet i osób ubogich. Historia papieru leży więc u podstaw współczesnego społeczeństwa. Papier stał się zresztą nie tylko materiałem piśmienniczym, zyskał także wiele innych zastosowań, przede wszystkim w produkcji opakowań kartonowych.

Problemem stał się jednak surowiec. Brakowało szmat, z których produkowano dotąd większość papieru. Rozwiązaniem okazało się wynalezienie papieru celulozowego produkowanego z odpadów drewnianych w połowie XIX wieku. To właśnie papier celulozowy pozwolił na rozpoczęcie produkcji tanich papierowych opakowań i równie taniego, ale nietrwałego papieru gazetowego.

Burzliwy rozwój papiernictwa trwa do dzisiaj: zapoczątkowany w XIX wieku przemysł celulozowo-papierniczy jest jedną z najważniejszych gałęzi gospodarki. Cenimy jednak nadal wytworne i eleganckie papiery typu tradycyjnego oraz luksusowe i trwałe papiery artystyczne. Odwiedźmy więc sklepy papiernicze, równie fascynujące i tajemnicze, jak sklepy z antykami, przyprawami, dziełami sztuki, świeżą kawą czy dalekowschodnią herbatą.

Tomasz Stasiowski


Pozostałe