„Wieś wirtualna – historia prawdziwa”. Koniecznie obejrzyjcie ten wyjątkowy film prosto z Bartnego w 1930 roku.

Od 1978 roku znaczna część obszaru wsi Bartne stanowi rezerwat ruralistyczno-architektoniczny, chroniony przez wojewódzkiego konserwatora zabytków.  Od powrotu z wysiedleń (akcja „Wisła”) jego mieszkańców w 1956 roku, rustykalny krajobraz wsi nie ulegał większym przeobrażeniem  i, co warto  podkreślić, przez długi czas na terenie wsi nie powstał żaden nowy, murowany obiekt.

Sytuacja zaczęła zmieniać się w latach 70. XX w., kiedy podjęto szereg rozbiórek starych budynków mieszkalno-gospodarczych, a na ich miejscu wznoszono nowe, obce swą formą względem miejscowej tradycji architektonicznej. Konsekwencją tych działań było objecie Bartnego ochroną konserwatorską, poprzez wpisanie prawie wszystkich obiektów do rejestru zabytków nieruchomych województwa nowosądeckiego. W decyzji o wpisie podkreślano nie tylko unikatowy charakter zachowanej zabudowy wiejskiej, ale również nienaruszony układ przestrzenny wsi (zachowany pierwotny układ drożny, łanowy układ działek, niezdeformowana granica zalesień).

Działania te nie znalazły zrozumienia wśród lokalnej społeczności i doprowadziły do trwającego do dziś konfliktu pomiędzy wsią a służbami konserwatorskimi. Potęgowany był on również niezrozumieniem powszechnie używanej nazwy – „rezerwat”, który w opinii mieszkańców miejscowości (wykluczonej także komunikacyjnie: asfalt i połączenie autobusowe doprowadzono tam dopiero w 1988 roku) rozumiany był jako skazanie wsi na powolne wymieranie i cywilizacyjne wykluczenie.

Wpis do rejestru zabytków nie przyniósł skutecznej ochrony. Do dzisiaj na terenie wsi oprócz dwóch cerkwi zachowało się tylko kilkanaście obiektów mieszkalnych i gospodarczych, z czego większość, znajduje się w złym bądź katastrofalnym stanie technicznym.

Celem rekonstrukcji cyfrowej było odtworzenie układu ruralistycznego wsi Bartne z okresu jej największego rozwoju, który przypadał na lata 20 i 30. XX wieku. Zrealizowanie przedsięwzięcia obrazującego dawny krajobraz architektoniczny i przestrzenny karpackiej wsi możliwe było dzięki częściowo zachowanej dokumentacji pomiarowej, kartograficznej i fotograficznej sporządzonej m.in. przez konserwatorów. W połączeniu z fotorealistyczną wizualizacją w technologii 3D wykonana została cyfrowa rekonstrukcja większości budynków (sakralnych, mieszkalnych, gospodarczych) oraz elementów małej architektury. Ich lokalizacja oparta została na precyzyjnych, archiwalnych mapach katastralnych oraz mapach pamięciowych. Posłużyły one również do rekonstrukcji pierwotnych układów drożnych, sieci hydrograficznej oraz z szeroko pojętego układu przestrzennego i gospodarczego wsi. Krajobraz geomorfologiczny doliny, w której położona jest wieś, zbudowany został na podstawie dostępnych systemów informacji przestrzennej, dokumentów kartograficznych oraz na wizjach terenowych.

Korzystano z zasobów m. in. Archiwum Państwowego w Przemyślu, Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Archiwum Małopolskiego Urzędu Ochrony Zabytków, Archiwum Instytutu Historii Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Archiwum Jerzego Tura i Barbary Tondos przy Ruskiej Bursie w Gorlicach oraz z archiwów prywatnych Stanisława Krycińskiego i Witolda Grzesika.

Z uwagi na to, iż nie została wykonana dokumentacja pomiarowa i fotograficzna wszystkich obiektów istniejących w rekonstruowanym okresie, te różnią  się szczegółowością w zależności od zasobu danych, jaki zebrany został do poszczególnych budowli. Na bazie rekonstrukcji oparty został 20-minutowy film (w języku polskim i łemkowskim) z elementami animacji, który możecie obejrzeć poniżej.