Apel Jarosława Królewskiego. To jest nasz czas. Nie zmarnujmy go

W swoim apelu Królewski proponuje model podziału ról. Warstwa infrastrukturalna, a więc moc obliczeniowa, energia, centra danych i „suwerenność sprzętowa”, miałaby należeć do państwa. Z kolei warstwa aplikacyjna, obejmująca modele, usługi i produkty, powinna być otwarta na konkurencję między biznesem, nauką i startupami. W tle wybrzmiewa hasło „suwerenność technologiczna” oraz przekonanie, że AI to fundament gospodarki i bezpieczeństwa, a nie kolejny program badawczy.

Co istotne, jego postulat trafia na moment, gdy na poziomie europejskim faktycznie ruszają ruchy w tym kierunku. EuroHPC Joint Undertaking poinformowało, że od 20 stycznia 2026 roku obowiązuje zmienione rozporządzenie, które rozszerza mandat organizacji m.in. o AI Gigafactories oraz nowy filar technologii kwantowych.

W komentarzach pod wpisem szybko pojawił się wątek „to już się dzieje”. Internauci przypomnieli, że Polska ma projekty określane jako fabryki AI: PIAST-AI realizowany przez Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe oraz GAIA AI Factory w Krakowie, koordynowaną przez ACK Cyfronet AGH. W komunikacie rządowym podano, że krakowski projekt jest współfinansowany po połowie przez stronę polską i Komisję Europejską, a wartość przedsięwzięcia wskazano na 70 mln euro.

To ważny kontekst dla apelu Królewskiego, bo pokazuje, że część „klocków” infrastrukturalnych już jest układana, choć jego propozycja idzie dalej: mówi o obowiązkowej gigafabryce AI w każdym państwie UE i o spięciu zasobów w jeden interoperacyjny, skalowalny europejski grid AI, zarządzany strategicznie i odporny na kryzysy.

Najmocniejsza oś sporu w komentarzach dotyczy energii. Część dyskutujących podnosi argument, że bez taniej, stabilnej i dostępnej mocy budowa centrów danych oraz dużej infrastruktury obliczeniowej będzie albo bardzo droga, albo politycznie trudna. W tym nurcie pojawiają się też pretensje o tempo transformacji energetycznej oraz obawy, że koszty systemowe przerzucą się na odbiorców.

To akurat jest punkt, w którym zwolennicy pomysłu i sceptycy mogą się spotkać na wspólnym gruncie: nawet jeśli cel „narodowej gigafabryki AI” jest atrakcyjny, to rachunek za prąd i chłodzenie nie zniknie. W praktyce dyskusja o AI Grid bardzo szybko staje się dyskusją o miksie energetycznym, sieciach przesyłowych i bezpieczeństwie dostaw.

Komentarze pokazują również wyraźne spolaryzowanie polityczne. Jedni nie wierzą, że władze będą w stanie współpracować „ponad podziałami”, inni oceniają, że temat AI nie przebije się do szerokiej opinii publicznej, a jeszcze inni sprowadzają dyskusję do nieufności wobec dużych projektów publicznych i ryzyka „kolejnego przekrętu na kasę”.

Z drugiej strony są głosy, które traktują apel jako próbę ustawienia Polski w roli lidera, zwłaszcza że nasz kraj ma silne ośrodki HPC i coraz bardziej rozpoznawalny ekosystem AI. W tym duchu komentujący podkreślają, że Europa już wzmacnia instrumenty instytucjonalne, co może przełożyć się na konkretne finansowanie i tempo wdrożeń.

Ciekawym, ale i najbardziej „twardym” elementem propozycji Królewskiego jest pomysł obowiązkowego protokołu komunikacyjnego między państwami, który umożliwiałby automatyczną wymianę informacji i mocy obliczeniowej w sytuacjach zagrożeń technologicznych, gospodarczych, cybernetycznych lub militarnych. W teorii brzmi to jak europejski odpowiednik infrastruktury krytycznej dla AI, w praktyce oznaczałoby trudne rozmowy o standardach, bezpieczeństwie, odpowiedzialności i dostępie do zasobów.

W tym miejscu pojawia się też naturalne pytanie o to, jak pogodzić „państwową” warstwę infrastrukturalną z realną konkurencją w warstwie aplikacyjnej, a także jak zapewnić równe zasady dostępu dla startupów i uczelni, aby AI Grid nie stał się wyłącznie przywilejem największych graczy.

Czy pomysł budowy narodowej gigafabryki AI i spięcia zasobów w europejski AI Grid to kierunek, który realnie wzmocni suwerenność technologiczną Polski i UE, czy raczej projekt, który rozbije się o koszty energii, polityczne spory i biurokrację? Jakie warunki musiałyby być spełnione, żeby taki model miał sens w praktyce?