Przed wielką rocznicą

Komisja w pierwszej kolejności udała się do Łużnej na cmentarz wojenny nr 123 na Pustkach. Ukryty wśród drzew cmentarz - największy cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej w Galicji Zachodniej z pozoru był taki jaki zawsze – cichy i pełen zadumy. Jednakże po wejściu na wzgórze oczom członków Komisji ukazała się wielka budowa – potężne wykopy, wielkie zbrojenia, betonowy postument i uwijający się robotnicy. Na cmentarnym wzgórzu trwa bowiem odbudowa gontyny zaprojektowanej przez Duszana Jurkowicza, która spłonęła w 1985 roku. Teraz trwa jej budowa.

To gigantyczne zadanie i niecodzienne wyzwanie dla budowniczych realizowane jest w ramach projektu „Tworzenie ogólnopolskiego produktu turystycznego – małopolski odcinek Szlaku Frontu Wschodniego I Wojny Światowej – etap I” i jest jednym najważniejszych elementów całego projektu.  Na cmentarzu na Pustkach w Łużnej znajduje się 46 grobów zbiorowych i 829 pojedynczych. Pochowanych jest: 912 żołnierzy armii austro-węgierskiej (blisko połowa z nich to Polacy), 65 żołnierzy armii niemieckiej, 227 żołnierzy armii rosyjskiej. To szczególne miejsce upamiętniające zmagania z czasów I wojny światowej, stąd kolejną inicjatywą samorządu powiatowego i gminy Łużna są starania o budowę Dioramę Bitwy Gorlickiej. Ma ona powstać w dawnym kamieniołomie właśnie w Łużnej na Pustkach. Jest tam wyrobisko o wymiarach 50 metrów na 30 metrów i wysokości ok. 14 metrów. Jest to idealne miejsce dla celu dioramy, gdzie upamiętniono by wojenne zmagania sprzed 100 lat w sposób nowoczesny, atrakcyjny dla turystów i nastawiony na przyciągnięcie ludzi z całej Europy. Zlecono już opracowanie koncepcji budowy dioramy, a dokument ten rozpocznie żmudny proces zdobywania funduszy.

Komisja Rozwoju Gospodarczego, Integracji Europejskiej i Promocji Ziemi Gorlickiej odwiedziła następnie Skansenu Wsi Pogórzańskiej im. Romana Reinfussa w Szymbarku, a tam zapoznała się ze stanem przygotowań do prezentacji ekspozycji figuralnej sztabu generała Mackensena wraz z niezbędnym sztafażem i wyposażeniem. Będzie ona prezentowana w specjalnie do tego celu zaadaptowanej stodole plebańskiej z Zagórzan. Prace nad figurami wykonuje firma  SCULPTORES Eryk Tohl w Rzeszowie.

Obejmują one trzy sceny: naradę sztabową wysokich oficerów wojsk państw sprzymierzonych (armii Cesarstwa Niemieckiego i armii Cesarstwa Austro-Węgier) przed Bitwą Gorlicką w kwietniu 1915 roku (figury sztabu będą w pełnym umundurowaniu, z medalami i stosownym uzbrojeniem), wojskowy szpital polowy oraz konwojowanych przez żołnierza armii austro-węgierskiej jeńców rosyjskich. Cała ekspozycja figuralna wykonana będzie z  żywicy epoksydowej odpornej na działanie temperatur w skali od -30 do +30C, a umundurowanie z sukna lub materiałów równoważnych, stosownie do przepisów oraz z uwzględnieniem zwyczajów obowiązujących w danej armii w 1915 roku. Członkowie komisji mogli zobaczyć interesującą dokumentację fotograficzną z aktualnego stanu prac nad ekspozycją, które robią duże wrażenie.
Ponadto w Szymbarku u podnóża kasztelu na obszarze ponad 70 arów powstanie edukacyjno-rekreacyjny Przystanek Szymbark do którego prowadzić będą ścieżki rowerowe od Gorlic, Biecza i Sękowej.

Zdjęcia dokumentujące prace nad ekspozycją (zobacz)

Członkowie Komisji odwiedzili także Sękową, gdzie od pięciu lat w maju odbywają się  rekonstrukcje wydarzeń czasów Wielkiej Wojny. Uczestniczą w nich grupy rekonstrukcji historycznych z Polski oraz  z Czech, Rosji, Słowacji, Austrii i Niemiec. Rekonstrukcja gromadzi ogromne rzesze widzów. Tak będzie zapewne także i za rok podczas wielkiej rocznicy.
Po miejscach związanych z Wielką Wojną Komisję oprowadzali m.in.: Małgorzata Małuch – wójt Gminy Sękowa, Zofia Kotowicz z Gminy Łużna i Daniel Markowicz – główny specjalista w wydziale rozwoju Starostwa Powiatowego w Gorlicach.

Przypomnijmy, że projekt „Tworzenie ogólnopolskiego produktu turystycznego – małopolski odcinek Szlaku Frontu Wschodniego I Wojny Światowej – etap I” realizowany jest przez 9 samorządów Małopolski i współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013. Wartość projektu wynosi 6,6 mln zł. Powiat gorlicki jest partnerem wiodącym projektu. 

Projekt tworzą 3 pętle tematyczne:
- Pierwsza to „Bitwa Gorlicka”, którą realizują samorządy: powiat gorlicki, miasto Gorlice, oraz gminy: Gorlice, Łużna, Sękowa, Uście Gorlickie i Biecz.

W ramach gorlickiej pętli powstają:

• - ścieżka edukacyjno-rekreacyjno-sportowa u podnóża kasztelu w Szymbarku
• - ekspozycja militarna sztabu dowodzenia 11 Armii Niemieckiej generała Augusta von Mackensena (kasztel Szymbark)
• - nowa gontyna na cmentarzu wojennym nr 123 w Łużnej na Pustkach
• - remont cmentarza Konieczna Beskidek
• - szlaki i ścieżki pieszo-rowerowe z miejscami odpoczynku, oznakowaniami turystycznymi i historycznymi (6,6 km w Gorlicach, 7,2 km w gminie Gorlice, 1,3 km w gminie Sękowa, 12 km w gminie Biecz)
• -zagospodarowanie otoczenia kościoła św.św. Filipa i Jakuba w Sękowej

- Druga pętla „Cmentarze wojenne powiatu tarnowskiego” obejmuje oznakowanie cmentarzy przy pomocy 86 wielojęzycznych tablic informacyjnych
- Trzecia pętla „Bitwa pod Krzywopłotami” dotyczy gminy Klucze, gdzie wykonano 2 zadaszone miejsca odpoczynku dla turystów wraz elementami małej architektury i oznakowaniem turystycznym w miejscowościach: Bydlin, Krzywopłoty, Kolbark oraz oznakowanie w miejscowościach Ryczówek, Rodaki i Chechło.

Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego w projekcie wykonał około 200 znaków drogowych do oznakowania turystycznego szlaku oraz specjalny przewodnik i mapy szlaku z bardzo dużą ilością zdjęć i opisami. Powstała także mobilna wystawa multimedialna, która wspólnie z Małopolskim Instytutem Kultury pokazywana będzie w Polsce i poza jej granicami.

źródło i fot. SP Gorlice