Gorlice chcą muzeum I Wojny Światowej. Powołano Społeczną Radę Europejskiego Muzeum Frontu Wschodniego

Eksperci stworzą koncepcję muzeum

Społeczna Rada to gremium powołane z inicjatywy burmistrza, w którego skład wchodzą wybitni specjaliści: historycy, muzealnicy i architekt. Znajduje się wśród nich m.in. dyrektor Muzeum Miasta Krakowa. Zadaniem zespołu jest opracowanie kompletnego scenariusza merytorycznego i ekspozycyjnego, który mógłby stać się fundamentem przyszłej instytucji muzealnej w Gorlicach. Dopiero w oparciu o ustaloną treść planowane są kolejne kroki, m.in. dobór odpowiednich rozwiązań architektonicznych.

W przygotowaniu koncepcji miasto korzysta również z doświadczeń partnerów międzynarodowych współpracujących przy projekcie Go for Peace. Jak wskazują rozmowy ze specjalistami z Belgii, Włoch i Słowenii, Gorlice mają naturalne i historycznie uzasadnione predyspozycje, by stać się centralnym ośrodkiem pamięci o froncie wschodnim Wielkiej Wojny.

29 maja 2025 roku w Urzędzie Miejskim w Gorlicach odbyło się pierwsze, inauguracyjne posiedzenie Społecznej Rady Muzeum Frontu Wschodniego I Wojny Światowej w budowie. Spotkanie miało formę hybrydową i zgromadziło ekspertów z dziedziny historii, muzealnictwa, edukacji, architektury oraz przedstawicieli instytucji samorządowych. To właśnie w tym gronie rozpoczęto pracę nad kształtem przyszłego muzeum – zarówno pod względem merytorycznym, jak i przestrzennym.

Rada działa jako ciało doradcze i opiniotwórcze, którego zadaniem jest wypracowanie spójnej i kompleksowej koncepcji muzeum, które ma połączyć lokalną perspektywę historyczną z międzynarodowym kontekstem pamięci o froncie wschodnim I wojny światowej. Spotkania Rady będą się odbywać regularnie – raz w miesiącu w formule zdalnej, a kluczowe posiedzenia będą miały charakter stacjonarny.

W skład Społecznej Rady Muzeum wchodzą:

• Dr Paweł Brudek (Muzeum Powstania Warszawskiego),
• Katarzyna Liana (Muzeum Regionalne PTTK im. Ignacego Łukasiewicza w Gorlicach),
• Dr Łukasz Połomski (historyk, nauczyciel, absolwent historii na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie),
• Prof. dr hab. Piotr Szlanta, (PAN-Wiedeń / Uniwersytet Warszawski),
• Dr Wacław Szczepanik (Muzeum Krakowa),
• Marcin Janusz (architekt, autor artystycznej wizji Muzeum).

Członkowie Międzynarodowej Rady Doradczej:

• Piet Chielens, In Flanders Fields Museum, Ypres, Belgia,
• Dr Francesco Frizzera, Museo Storico Italiano della Guerra, Rovereto, Włochy,
• Maša Klavora, Pot Mitu/Walk of Peace Foundation, Kobarid, Słowenia,
• Pieter Trogh, In Flanders Fields Museum, Ypres, Belgia,
• Dr Klavs Zarins, Latvijas Kara Muzejs/Latvian War Museum, Ryga, Łotwa,
• Dr Petra Svoljšak, Słoweńska Akademia Nauk, Lublana,
• Dr Martin Drobnak, KVH Beskydy/Park Narodowy Poloniny, Słowacja.

Spotkania Rady odbywać się będą regularnie – raz w miesiącu w formie zdalnej, a wybrane posiedzenia będą miały charakter stacjonarny.

Temat I Wojny Światowej wciąż pomijany

W uzasadnieniu potrzeby powstania muzeum wielokrotnie podkreśla się, że I wojna światowa na ziemiach polskich pozostaje niedostatecznie upamiętniona. W odróżnieniu od II wojny światowej, która zdominowała polską przestrzeń pamięci i edukacji historycznej, wydarzenia z lat 1914–1918, mimo swojej skali i znaczenia, pozostają tematem niszowym zarówno w badaniach naukowych, jak i w świadomości społecznej.

Tymczasem Gorlice to miejsce kluczowe – to tu w 1915 roku rozegrała się jedna z najważniejszych bitew frontu wschodniego, która przeszła do historii jako Przełamanie pod Gorlicami. Stworzenie muzeum o europejskim zasięgu mogłoby nie tylko wypełnić tę lukę, ale również stać się impulsem do rozwoju turystyki historycznej w regionie.

Spotkania Społecznej Rady mają charakter roboczy i będą się odbywać cyklicznie. Celem jest przygotowanie kompletnej koncepcji muzeum do końca przyszłego roku. Następnie miasto zamierza zaprezentować projekt instytucjom krajowym i międzynarodowym, które mogłyby wesprzeć jego realizację organizacyjnie i finansowo.