Zabytkowy pałac w Zagórzanach ma trafić do gminy. Co powstanie w tym miejscu?

Pałac w Zagórzanach. Jest decyzja

Podczas poniedziałkowej sesji Rady Gminy Gorlice radni wyrazili zgodę na zakup zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego w Zagórzanach. Za przyjęciem uchwały opowiedziało się 10 radnych, trzech było przeciwnych, a dwóch wstrzymało się od głosu.

Nieruchomość obejmuje około 14 hektarów terenu, na którym znajduje się neogotycki pałac o powierzchni około 2700 metrów kwadratowych oraz zabytkowy park.

Początkowo cena sprzedaży przekraczała 7 mln zł. W wyniku negocjacji z obecnymi właścicielkami samorządowi udało się obniżyć ją do 5,75 mln zł. Podczas tej samej sesji radni przyjęli również uchwałę dotyczącą zaciągnięcia kredytu w wysokości około 6 mln zł.

Podjęcie uchwały umożliwia przeprowadzenie transakcji, ale nie oznacza jeszcze formalnego przejęcia nieruchomości przez gminę.

Zabytkowy pałac rodziny Skrzyńskich

Historia pałacu w Zagórzanach sięga pierwszej połowy XIX wieku. Rezydencja została wzniesiona w latach 1834–1839 na zlecenie hrabiego Tadeusza Skrzyńskiego. Projekt przygotował włoski architekt Franciszek Maria Lanci, znany z realizacji nawiązujących do architektury neogotyckiej.

Budynek wyróżnia się licznymi wieżami, basztami, wykuszami i detalami architektonicznymi charakterystycznymi dla romantycznych rezydencji XIX wieku. W okresie międzywojennym pałac zaliczano do najcenniejszych przykładów architektury neogotyckiej w Polsce, porównując go między innymi z zamkiem w Kórniku.

Otaczający rezydencję park stanowił dawniej rozległe założenie krajobrazowe. Znajdowały się w nim ozdobne alejki, altany, staw, ptaszarnia, a nawet palmiarnia. Zagórzany odwiedzali również przedstawiciele świata kultury, wśród nich poeta Wincenty Pol i malarz Artur Grottger.

Z miejscowością związany był także Aleksander Skrzyński, późniejszy premier II Rzeczypospolitej i minister spraw zagranicznych.

Przez ostatnie dziesięciolecia zabytkowa posiadłość pozostawała w rękach prywatnych. W latach 2008–2018 jej właściciel, prof. Bogusław Frańczuk, prowadził prace zabezpieczające i konserwatorskie, których celem było powstrzymanie dalszej degradacji obiektu. Jego śmierć przerwała rozpoczęte przedsięwzięcie.

Gmina Gorlice ujawnia plany

Zainteresowanie zakupem pałacu było związane z rozmowami prowadzonymi przez wójta Jana Przybylskiego i przewodniczącego Rady Gminy Mieczysława Skowrona z wiceprzewodniczącą Sejmiku Województwa Małopolskiego Jadwigą Wójtowicz oraz dyrektor Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach Katarzyną Szepieniec.

Głównym założeniem samorządu jest zachowanie zabytku oraz stopniowe przekształcenie całego kompleksu w przestrzeń dostępną dla mieszkańców i turystów.

Na terenie posiadłości miałby powstać ogólnodostępny park, a w przyszłości również miejsce działalności kulturalnej i edukacyjnej. Gmina zakłada współpracę z Ośrodkiem Kultury Gminy Gorlice oraz Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach.

W planach pojawia się organizacja wystaw, konferencji, sympozjów oraz innych wydarzeń poświęconych historii i kulturze regionu.

Co powstanie w Zagórzanach?

Samorząd zamierza realizować inwestycję etapami. W pierwszej kolejności przewidziano uporządkowanie zabytkowego parku, usunięcie zalegającej roślinności, odtworzenie podstawowych alejek oraz zabezpieczenie murów pałacu.

Jednym z pierwszych przedsięwzięć ma być również przygotowanie wystawy przedstawiającej historię rezydencji i jej dawnych właścicieli.

Dopiero w kolejnych etapach planowane jest udostępnienie części pomieszczeń pałacu zwiedzającym, stworzenie przestrzeni przeznaczonej na wydarzenia kulturalne oraz dalsza rewitalizacja otaczającego go parku.

Docelowo gmina rozważa kompleksowe zagospodarowanie budynku, utworzenie zaplecza gastronomicznego oraz adaptację zabytkowej stajni do nowych funkcji.

Ostateczny sposób wykorzystania nieruchomości będzie jednak zależał od przygotowanych projektów, możliwości finansowych oraz uzgodnień z konserwatorem zabytków.

Kiedy otwarcie pałacu?

Mieszkańcy zainteresowani odwiedzeniem zabytkowej posiadłości będą musieli uzbroić się w cierpliwość. Gmina nie wskazuje obecnie konkretnej daty udostępnienia terenu.

Samorząd deklaruje jednak, że dołoży starań, aby pierwsze otwarcie bram parku nastąpiło w okresie krótszym niż trzy lata.

Znacznie bardziej odległa jest perspektywa kompleksowego odnowienia samego pałacu. Ze względu na stan techniczny obiektu, zakres potrzebnych prac i wymogi konserwatorskie pełna rewitalizacja może potrwać nawet ponad dziesięć lat.

Przed rozpoczęciem większych robót niezbędne będzie opracowanie szczegółowej dokumentacji projektowej oraz uzyskanie wymaganych uzgodnień i pozwoleń.

Miliony na zakup i remont

Zakup nieruchomości za 5,75 mln zł będzie dopiero początkiem wydatków związanych z przywróceniem jej dawnej funkcjonalności.

Gmina Gorlice zapowiada starania o pozyskanie dofinansowania z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, funduszy europejskich oraz Funduszy Norweskich.

Wolę wsparcia przedsięwzięcia mieli wyrazić również marszałek województwa małopolskiego Łukasz Smółka oraz wojewoda małopolski Krzysztof Jan Klęczar. Na obecnym etapie nie oznacza to jednak przyznania konkretnych środków finansowych.

Samorząd podkreśla, że zakup zabytkowej nieruchomości nie ma oznaczać rezygnacji z dotychczasowych inwestycji. Nadal realizowane mają być zadania dotyczące infrastruktury drogowej, gospodarki wodno-ściekowej, edukacji, ochrony ludności i pomocy społecznej.

Pozostaje jednak pytanie o całkowity koszt przyszłej rewitalizacji oraz utrzymania rozległego kompleksu. Na razie nie przedstawiono szczegółowego kosztorysu wszystkich planowanych prac.

Nowy rozdział dla Zagórzan

Decyzja radnych może rozpocząć kolejny etap w historii zabytku, który od lat pozostaje niedostępny dla szerszego grona odwiedzających.

Przejęcie nieruchomości przez gminę stworzyłoby możliwość stopniowego udostępniania parku i pałacu mieszkańcom, a także organizacji wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych.

Jednocześnie samorząd będzie musiał zmierzyć się z kosztami zabezpieczenia, odbudowy i późniejszego utrzymania historycznego kompleksu.

Na ostateczną ocenę przedsięwzięcia przyjdzie więc poczekać do momentu przedstawienia szczegółowego planu finansowania i harmonogramu prac.