Kultura jest jedna

Zebrani szukali odpowiedzi  na pytanie: czy mecenat w dziedzinie kultury w naszym kraju, realizowany jest zgodnie z zasadami określonej polityki? czy podobnie jak w gospodarce rządzi tu „niewidzialna ręka rynku” lub może wolna konkurencja poszczególnych lobbies? jak zareaguje prowincja, tradycyjne źródło naszej kulturowej tożsamości wobec wyzwań globalizacji i europejskiej unifikacji? czy wobec szczupłości środków stać nas jako kraj na forsowanie budowy tzw. centrów kulturowych kosztem wykluczenia całej reszty?

O tych problemach rozmawiali  uczestnicy spotkania podczas dyskusji panelowej, której moderatorem był  prof. Zenon Ożóg z Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Rzeszowskiego. Udział w niej wzięli: dr hab. Łukasz Konieczko - prorektor ds. Studenckich ASP w Krakowie; prof. Artur Mordka – Międzywydziałowy Instytut Filozofii UR; dr Magdalena Rabizo-Birek – krytyk sztuki, redaktor naczelna kwartalnika literacko-artystycznego „Fraza”; dr Jan Wolski – Instytut Filologii Polskiej UR/ Fraza; dr Janusz Pasterski - Instytut Filologii Polskiej UR/ Fraza; mgr Tomasz Kisiel – Wydział Sztuki UR/PLSP Jarosław; dr Joanna Orlik – Dyrektor Małopolskiego Instytutu Kultury w Krakowie; Mariusz Kargul – pisarz, dziennikarz; Olgerd Dziechciarz – poeta, prozaik, felietonista, członek Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich; dr Krystyna Walc – przewodnicząca Stowarzyszenia Literacko-Artystycznego "Fraza" i Towarzystwa Naukowego w Rzeszowie, UR; mgr Paweł Nowicki z Gorlic.”

***

Chociaż Internet otwiera dziś przed nami nowe perspektywy (zgodnie z teorią globalnej wioski), trafne zdaje się przekonanie, że  wartości istotne  dla naszej kultury realizują się tylko w bezpośrednich relacjach  międzyludzkich. Spotkanie twarzą w twarz, gra emocji, żywa wymiana poglądów - po prostu  rozmowa, w której istotą  rolę   odgrywają głos i spojrzenie, wydają się  nieredukowalnym wymiarem autentycznej komunikacji międzyludzkiej. Mówi się że rozmowa jest „miejscem stawania się sensu”. Jest to problem dobrze znany z tradycji filozofii dialogu.

Z psychologii wiemy, że najbogatszym i najsilniej oddziaływującym źródłem informacji jest dla nas drugi człowiek. Wiedza wyniesiona ze szkoły tkwi w nas zawsze przefiltrowana i  jak gdyby w aureoli osobowości nauczyciela.   Nawet najgenialniejszy tekst domaga się komentarza, który z kolei  możliwy jest tylko w  pewnej przestrzeni komunikacji w przestrzeni rozmowy. Zatem nic nie jest w stanie zastąpić nam tradycyjnych spotkań, lekcji, sympozjonów. Nawet z potocznego doświadczenia wiemy,  że to, co w rozmowie naprawdę istotne, ujawnia się  nieraz pośrednio, poprzez przemilczenie lub jako oczywistość ukrytych założeń. Wśród historyków filozofii istnieje pogląd, zgodnie z którym,  w ateńskiej akademii  mówiło się o wielu innych sprawach niż te, które Platon „oficjalnie” zawarł w swych dialogach. Pismo jako gotowy wytwór zawsze stanowiło pewną namiastkę, a w każdym razie fenomen różny od  faktyczności  doświadczenia spotkania ucznia z nauczycielem - mistrzem. Uczymy się, czytamy ale po to, by kiedyś o tym porozmawiać, by jakoś zadziałać  w myśl wcześniej wystudiowanej teorii. Warto w tym miejscu przypomnieć Milczenie C.K. Norwida lub partie platońskiego Fajdrosa…

Paweł Nowicki